Dostajesz opis rezonansu i czytasz w nim słowa, które brzmią jak wyrok: protruzja, ekstruzja, sekwestracja, ucisk na korzeń. A plecy albo noga bolą tak samo jak wczoraj.
Protruzja, ekstruzja i sekwestracja to trzy stopnie przepukliny krążka międzykręgowego. Opisują, jak daleko materiał z wnętrza krążka wysunął się poza swoje miejsce. Sam opis nie mówi jednak, czy będzie bolało ani czy potrzebna jest operacja. Zmiany, które brzmią najgroźniej, najczęściej same się cofają.
Spis treści
- Czym różnią się protruzja, ekstruzja i sekwestracja?
- Czy ekstruzja i sekwestracja mogą się same wchłonąć?
- Kiedy z bólem pleców trzeba pilnie do lekarza?
- Czy przy ekstruzji lub sekwestracji trzeba operacji?
- Jak wygląda powrót do sprawności przy przepuklinie dysku?
- Najczęściej zadawane pytania
- Źródła
Wolisz posłuchać rozmowy?
O przepuklinie dysku, operacji i powrocie do ruchu mówimy w odcinku podcastu Mądry Ruch „Przepuklina dysku: czy operacja rozwiązuje problem?”
Czym różnią się protruzja, ekstruzja i sekwestracja?
Różnią się tym, jak daleko materiał z wnętrza krążka wysunął się poza jego obrys. Krążek międzykręgowy, potocznie dysk, to amortyzator między kręgami. Ma twardszą otoczkę, czyli pierścień włóknisty, i miękkie, galaretowate wnętrze, czyli jądro miażdżyste. Te trzy nazwy pochodzą ze wspólnego słownika, którego używają radiolodzy i lekarze zajmujący się kręgosłupem:
- protruzja, czyli wypuklina: wnętrze krążka wypycha otoczkę, ale przez nią nie przechodzi,
- ekstruzja: materiał z wnętrza przechodzi przez pęknięcie w otoczce i wychodzi poza krążek, ale wciąż jest z nim połączony,
- sekwestracja: wysunięty fragment całkiem się odrywa i nie ma już połączenia z krążkiem. W opisie nazywa się go sekwestrem.
Można to porównać do tubki pasty do zębów. Protruzja to wybrzuszona tubka, ekstruzja to pasta, która wyszła przez dziurkę i wciąż wisi na tubce, a sekwestracja to kawałek pasty, który już odpadł. Opis podaje też miejsce zmiany. L5-S1 to krążek między ostatnim kręgiem lędźwiowym a kością krzyżową, a L4-L5 leży piętro wyżej.
Takie zmiany są częste także u ludzi, których plecy nie bolą. W przeglądzie badań obrazowych kręgosłupa u osób bez bólu wypuklinę miał prawie co trzeci dwudziestolatek i ponad 4 na 10 osób w wieku 80 lat. Dlatego opis rezonansu czytamy zawsze razem z objawami i badaniem ruchu.
Czy ekstruzja i sekwestracja mogą się same wchłonąć?
Tak, i robią to częściej niż mniejsze wypukliny. W przeglądzie badań, w których ludziom powtarzano rezonans, sekwestr zmniejszał się albo znikał w 96% przypadków, ekstruzja w 70%, a protruzja w 41%.
Najczęściej tłumaczy się to tak. Fragment, który wyszedł poza krążek, układ odpornościowy traktuje jak ciało obce. Wokół niego pojawia się stan zapalny, a komórki odpornościowe stopniowo go rozkładają. Wypuklina schowana pod otoczką jest dla nich trudniej dostępna.
Ten sam stan zapalny tłumaczy, dlaczego wielkość zmiany w opisie nie przekłada się wprost na ból. Korzeń nerwowy, czyli nerw, który wychodzi z kanału kręgowego w stronę nogi, może boleć, bo jest uciskany, ale też dlatego, że drażnią go substancje zapalne z materiału krążka. Bywa też, że przepuklina widoczna na rezonansie w ogóle nie odpowiada za objawy, a ból po tylnej stronie uda daje na przykład biodro. Odróżnić to pomaga badanie, w którym fizjoterapeuta sprawdza ruch, siłę i czucie w nogach.
Kiedy z bólem pleców trzeba pilnie do lekarza?
Pilnie, gdy pojawią się objawy, które mogą oznaczać ucisk na nerwy sterujące pęcherzem, jelitem i nogami. Wtedy nie czekaj na umówioną wizytę, tylko jedź na SOR:
- nie możesz oddać moczu albo nie kontrolujesz moczu lub stolca,
- drętwieje krocze, okolica odbytu albo wewnętrzna strona ud,
- drętwieją albo słabną obie nogi naraz,
- noga szybko słabnie, na przykład stopa zaczyna opadać i zahacza o podłogę.
Szybko skonsultuj się z lekarzem także wtedy, gdy ból pleców pojawił się po poważnym urazie, towarzyszy mu gorączka albo spadek wagi bez wyraźnej przyczyny albo gdy w przeszłości chorowało się na nowotwór.
W pozostałych sytuacjach ból przy przepuklinie nie jest nagłą sprawą, nawet jeśli mocno boli. Dobrym pierwszym krokiem jest lekarz albo fizjoterapeuta, który sprawdzi, skąd bierze się ból. Do fizjoterapeuty nie potrzebujesz skierowania.
Czy przy ekstruzji lub sekwestracji trzeba operacji?
Zwykle nie od razu. Jeśli nie ma objawów z poprzedniej części, zaczyna się od leczenia bez operacji: ruchu, ćwiczeń i stopniowego powrotu do codziennych czynności, a gdy trzeba, także leczenia bólu, które ustala lekarz. Wytyczne zalecają, żeby w miarę możliwości wracać do zwykłych zajęć. Przy silnej, świeżej rwie kulszowej lekarz może też rozważyć zastrzyk zewnątrzoponowy, potocznie blokadę.
Brytyjskie wytyczne NICE radzą rozważyć operację, gdy takie leczenie nie zmniejszyło bólu ani nie poprawiło sprawności, a obraz z rezonansu zgadza się z objawami. W praktyce daje mu się zwykle 2-3 miesiące. Wcześniej trzeba wrócić do lekarza, gdy noga wyraźnie słabnie.
Co daje operacja? W dużym holenderskim badaniu osoby z silną rwą kulszową, które operowano wcześnie, szybciej pozbywały się bólu nogi. Po roku wyniki obu grup były jednak podobne, a z osób leczonych bez operacji ostatecznie operowano mniej więcej 4 na 10. Operacja bywa więc dobrym wyborem, zwłaszcza gdy ból nie pozwala normalnie żyć. Decyzję podejmuje się razem z neurochirurgiem, ważąc szybszą ulgę i ryzyko zabiegu.
Sam zabieg usuwa fragment, który uciska nerw. Siłę i zakres ruchu trzeba potem odbudować, a plecy stopniowo przyzwyczaić do obciążeń. Jak wygląda ten etap, opisujemy w artykule Przepuklina dysku: co po operacji i jak wrócić do sprawności?
Jak wygląda powrót do sprawności przy przepuklinie dysku?
Powrót opiera się na stopniowym obciążaniu kręgosłupa, a nie na jego oszczędzaniu. Kręgosłup nie jest kruchy. Jest zbudowany do zginania, skręcania i dźwigania, a przy praniu, zakupach czy podnoszeniu dziecka z podłogi obciążamy go często bardziej niż na dobrze ustawionym treningu. Po przepuklinie potrzebuje czasu, żeby krok po kroku znów przyzwyczaić się do tych obciążeń.
Dobrze pokazuje to historia jednej z osób, z którymi pracowaliśmy. Po rozpoznaniu dyskopatii, czyli zmian w krążku, usłyszała, żeby nie podnosić więcej niż 5 kilogramów, i trzymała się tego przez 10 lat. Na co dzień robiła rzeczy, które obciążały kręgosłup dużo bardziej niż siatka z zakupami, ale zakaz został z nią jak zasada na całe życie. Po półtora miesiąca pracy podnosiła 40 kilogramów bez bólu. Dyskopatia okazała się epizodem, który dawno minął.
Poprawa rzadko idzie po prostej. Bywają lepsze i gorsze tygodnie, a o postępie mówi raczej kierunek z kilku miesięcy niż jeden dzień. Postępem jest też to, że boli podobnie, ale podnosisz więcej albo dłużej siedzisz bez przerwy.
Jak wygląda pierwsza wizyta przy przepuklinie dysku?
Na pierwszej wizycie, która trwa 55 minut, pytamy, co nasila ból i co pomaga, sprawdzamy ruch, siłę i czucie w nogach i porównujemy objawy z opisem rezonansu. Potem razem ustalamy cel, na przykład dzień przy biurku bez bólu albo powrót do biegania, i plan obciążeń na najbliższe tygodnie. Terapia manualna, czyli praca rękami fizjoterapeuty, pomaga zmniejszyć ból na starcie. Podstawą jest trening siły dobrany do tego, co dziś znosi Twój kręgosłup.
Co robić na co dzień przy dyskopatii, a czego unikać, opisujemy w artykule o dyskopatii lędźwiowej.
Opis rezonansu pokazuje krążek z jednego dnia. To, jak plecy będą się miały za kilka miesięcy, zależy głównie od tego, jak stopniowo wracasz do ruchu i obciążeń.
Masz opis rezonansu i nie wiesz, co z nim zrobić? Umów się na fizjoterapię dorosłych w Pracowni Ruchu na krakowskim Zabłociu. Na pierwszej wizycie sprawdzimy, skąd bierze się ból, i ustalimy plan na najbliższe tygodnie. Weź ze sobą opis badania.
Najczęściej zadawane pytania
Czy protruzja może się cofnąć?
Może, choć rzadziej niż większe przepukliny. W przeglądzie badań protruzja zmniejszyła się mniej więcej u 4 na 10 osób. Wypuklina często nie daje też żadnych objawów, więc ważniejsze od tego, czy zniknie z opisu, jest to, co Twoje plecy znoszą na co dzień.
Czy z ekstruzją można ćwiczyć na siłowni?
Zwykle tak, po dostosowaniu ćwiczeń. Na początku zmniejsza się to, co nasila ból albo promieniowanie do nogi, a potem stopniowo dokłada obciążenie, także w skłonach i przy podnoszeniu z ziemi. Ćwiczenia połączone z wyjaśnieniem, co dzieje się z plecami, zmniejszają też ryzyko kolejnego epizodu bólu krzyża. Plan warto ustalić z fizjoterapeutą.
Ile trwa powrót do sprawności przy ekstruzji?
Zwykle od kilku tygodni do kilku miesięcy. O postępie najlepiej świadczy kierunek z kilku miesięcy, bo pojedyncze gorsze dni są normalne. Powrót do ciężkiej pracy fizycznej albo sportu trwa dłużej niż powrót do pracy przy biurku.
Czy ból promieniujący do nogi oznacza operację?
Nie. Ból promieniujący do nogi oznacza zwykle, że nerw jest uciskany albo podrażniony, a u większości osób mija bez zabiegu. Nie każdy taki ból to rwa kulszowa, bo podobnie potrafi boleć biodro. Operację rozważa się, gdy leczenie bez operacji nie pomaga przez kilka miesięcy albo noga wyraźnie słabnie.
Co to jest sekwestr?
Sekwestr to fragment krążka, który całkiem się od niego oderwał i leży w kanale kręgowym. Brzmi groźnie, ale właśnie takie fragmenty najczęściej same się wchłaniają. Sam sekwestr w opisie nie oznacza więc operacji. O dalszym postępowaniu decydują objawy, zwłaszcza siła nóg i kontrola pęcherza.
Ten materiał ma charakter edukacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem ani fizjoterapeutą. Jeśli masz objawy, które Cię niepokoją, skonsultuj je indywidualnie.
Źródła
- Fardon D.F. i wsp. (2014). Lumbar disc nomenclature: version 2.0. The Spine Journal. Rekomendacje towarzystw naukowych.
- Brinjikji W. i wsp. (2015). Systematic literature review of imaging features of spinal degeneration in asymptomatic populations. American Journal of Neuroradiology. Przegląd systematyczny.
- Chiu C.C. i wsp. (2015). The probability of spontaneous regression of lumbar herniated disc: a systematic review. Clinical Rehabilitation. Przegląd systematyczny.
- Cosamalón-Gan I. i wsp. (2021). Inflammation in the intervertebral disc herniation. Neurocirugía. Przegląd.
- Finucane L.M. i wsp. (2020). International Framework for Red Flags for Potential Serious Spinal Pathologies. Journal of Orthopaedic & Sports Physical Therapy. Konsensus międzynarodowy.
- NICE (2016, aktualizacja 2020). Low back pain and sciatica in over 16s: assessment and management (NG59). National Institute for Health and Care Excellence. Wytyczne.
- Peul W.C. i wsp. (2007). Surgery versus prolonged conservative treatment for sciatica. New England Journal of Medicine. Badanie z losowym przydziałem.
- Steffens D. i wsp. (2016). Prevention of low back pain: a systematic review and meta-analysis. JAMA Internal Medicine. Przegląd systematyczny i metaanaliza.
